ارزیابی تأثیر همزیستی با میکوریزا بر عملکرد، اجزای عملکرد و اسانس دو گونه دارویی رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.) و زنیان (Carum copticum L.) تحت تأثیر مقادیر نیتروژن

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

چکیده

این آزمایش با هدف بررسی اثر همزیستی میکوریزایی و سطوح کود نیتروژن بر اجزای عملکرد، عملکرد دانه و اسانس دو گونه دارویی رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.) و زنیان (Carum copticum L.) در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال زراعی 89-1388 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. میکوریزا در دو سطح (تلقیح و عدم تلقیح) و کود نیتروژن (بصورت اوره) در سه سطح (صفر، 50 و 100 کیلوگرم در هکتار) به عنوان تیمار در نظر گرفته شدند. خاک حاوی میکوریزا (Glomus intraradices) به میزان 200 گرم به ازای هر بوته در هنگام کاشت، در زیر بذر قرار داده شد. اوره در دو مرحله زمان کاشت و یک ماه پس از آن به خاک افزوده شد. صفات مورد بررسی شامل اجزای عملکرد (شامل تعداد شاخه جانبی، چتر، چترک، دانه وز وزن هزار دانه)، عملکرد بیولوژیک و دانه، شاخص برداشت و محتوی و عملکرد اسانس رازیانه و زنیان بودند. نتایج نشان داد که اثر ساده تلقیح با میکوریزا و نیتروژن بر اجزای عملکرد، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و محتوی و عملکرد اسانس رازیانه و زنیان معنی دار (01/0≥p) بود. تلقیح با میکوریزا باعث افزایش 35 و 85 درصدی عملکرد دانه و بهبود 34 و 30 درصدی محتوی اسانس رازیانه و زنیان در مقایسه با شاهد شد. با افزایش مصرف نیتروژن، خصوصیات رشدی هر دو گونه دارویی بهبود و محتوی اسانس کاهش یافت. بطوریکه بیشترین عملکرد دانه رازیانه و زنیان در سطح 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به ترتیب برابر با 4/1 و 8/0 تن در هکتار و کمترین میزان آن برای تیمار بدون مصرف نیتروژن به ترتیب برابر با 2/1 و 6/0 تن در هکتار مشاهده شد. اثر متقابل همزیستی میکوریزایی و سطوح کود نیتروژن معنی دار نبود. بطور کلی، تلقیح با میکوریزا بدلیل توسعه سیستم ریشه ای و فراهمی عناصر غذایی بویژه فسفر باعث بهبود عملکرد کمی و کیفی هر دو گونه دارویی در مقایسه با شاهد شد. همچنین مصرف نیتروژن نیز با افزایش رشد رویشی، منجر به بهبود فتوسنتز و عملکرد کمّی شد، ولی کاهش درصد اسانس را به دنبال داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of symbiosis with Mycorhizzal on yield, yield components and essential oil of fennel (Foeniculum vulgare Mill.) and ajowan (Carum copticum L.) under different nitrogen levels

نویسندگان [English]

  • S. Khorramdel
  • R. Gheshm
چکیده [English]

In order to investigate the effects of mycorrhiza symbiosis and different nitrogen levels on yield, yield components and essential oil content and yield of fennel (Foeniculum vulgare Mill.) and ajowan (Carum copticum L.), a field experiment was arranged in a factoriel based on a randomized complete block design with three replications at the Agricultural Research Station, Ferdowsi University of Mashhad during growing season 2009-2010. The first and the second factors were inoculation with mycorrhiza (with and without inoculation) and nitrogen levels as Urea (0, 50 and 100 kg.ha-1), respectively. Inculated soil with 200 g mycorrhiza (Glomus intraradaices) was applied at planting time. Urea was used in two stages such as plating time and one month after that. Ceriteria such as yield components (including number of branch, umbel, umbellet, seed and seed weight), biological and seed yield, harvest index and essential oil content and yield of fennel and ajowan were measured. Results showed that yield components, seed yield, biological yield, harvest index, essential oil content and yield of fennel and ajowan were affected by mycorrhiza and nitrogen level. Mycorrhiza increased fennel and ajowan seed yield (with 35 and 85%, respectively) and essential oil content (with 34 and 30%, respectively). The highest and the lowest 1000-seed weight of fennel and ajowan obsevered in inoculation (2.9 and 0.3 g) and control (2.1 and 0.2 g), respectively. Nitrogen improved all growth characteristics and decreased essential oil content. There were not significant differences between mycorrhiza and nitrogen interaction. Inoculation with mycorrhiza enhanced root development and hence availability of nutrients, particularly phosphorus. Also, nitrogen is the cause of increasement of photosynthesis rate and duration which promote growth and yield, but it declined essential oil content of two species.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecological agriculture
  • Phosphorus
  • Root system
  • Secondary metabolite